Nie szukałem obrazów. Szukałem faktury, tak jak idzie się do restauracji na stek i wychodzi z myślą o rachunku. Przy ladzie stoi dziewczyna rozcinająca nożykiem karton; najpierw folia bąbelk하게, potem bibułka, a potem przytwierdzony do wewnętrznej strony wieka skrawek papieru, który zakładam, że jest rodzajem certyfikatu, choć z mojej perspektywy to po prostu biały prostokąt na brązowym kartonie. Liczy zszywki, zanim zacznie liczyć cokolwiek innego, co mówi wszystko o tym, na czym w tym biznesie faktycznie zależy. Na zewnątrz pada w ten mało zdecydowany sposób, który nie tyle moczy chodnik, co nad nim smęci, a trzy osoby w przemoczonych płaszczach robią to, co każdy robi przed witryną sklepową: zastanawiają się, czy wejść do środka.

Wchodzę. Ktoś musi.

Sala numer jeden to Saatchi Art i jest oświetlona jak lada jubilerska – tym drogim, niewidocznym oświetleniem szynowym, które kosztuje fortunę specjalnie po to, byś nigdy nie zauważył, że kosztuje fortunę. Ściany są gęste, więcej płócien na metr liniowy, niż jakakolwiek komercyjna galeria w realnym świecie mogłaby sobie pozwolić, zawieszonych tak blisko siebie, że czytasz je jako pole, zanim zaczniesz dostrzegać poszczególne obrazy – tak jak alejka z warzywami w supermarkecie jawi się jako kolor, zanim zacznie jawić się jako jabłka. Pod każdym znajduje się dyskretna metka z ceną, podzielona na cztery przedziały: poniżej 500 USD, od 50ł do 1000 USD, od 1000 USD do 2000 USD oraz powyżej 2000 USD. Ktoś uznał, że kupujący myślą kategoriami widełek, a nie konkretnych liczb – tak jak nikt tak naprawdę nie wie, ile kosztuje materac – i prawdopodobnie ma rację. Mały olej blisko drzwi, gruba warstwa farby, lakier z efektem mokrego połysku, ramię kobiety zbudowane z może sześciu pociągnięć pędzla, które nie powinny trzymać się w całości, a jednak trzymają; posiada metkę, na której mniejszą czcionką widnieje napis: artysta zachowuje 60%. Nigdy nie widziałem, żeby galeria drukowała swoją marżę bezpośrednio na etykiecie. Możesz mówić, co chcesz o prowizji 40%. Strukturalnie jest to uczciwa sala.

Sala numer dwa to Artsy i znajduje się za aksamitną liną, która fizycznie nie istnieje, ale działa dokładnie tak samo, jak kelner w miejscu, na które cię nie stać, który nie musi mówić „nie” na głos. Tutaj nie podchodzisz do dzieła. To ktoś podchodzi z dziełem do ciebie, lub nie, zależnie od tego, czy zleceniodawca ma dziś ochotę podać cenę. Karta obok brązu głosi: Zapytaj, co w języku galerii oznacza „jeśli musisz pytać”. Karta obok litografii zawiera liczbę z czterema przecinkami, którą przeliczałem dwa razy tylko po to, by upewnić się, że dobrze odczytałem. Według tekstu na ścianie przy wejściu, gdzieś za tą zasłoną, znajduje się ponad milion obiektów dostarczanych przez około cztery tysiące galerii, choć oczywiście nie wszystkie w tej jednej sali, która mieści może czterdzieści dzieł i obietnicę wszystkiego innego za drzwiami, których nigdy nie pokazano mi. Termostat jest tu ustawiony na niższą temperaturę. Ktoś go skręcił dla sztuki lub dla klientów. Trudno powiedzieć, który to powód, i szczerze mówiąc, nie ma to znaczenia – efekt jest ten sam.

Sala numer trzy to Etsy i nie jest to tyle sala, co pchli targ z lepszym oświetleniem; stoły warsztatowe ciągną się aż po horyzont – sto milionów takich stołów, jeśli wierzyć napisowi przy drzwiach – prowadzone przez pięć i pół miliona różnych rąk, które nigdy nie doszły do porozumienia w żadnej kwestii. Kobieta dwa stoły dalej coś szyje, jednocześnie sprzedając coś zupełnie niezwiązanego. Ceny są wypisane kredą na tablicy, tak wielokrotnie ścierane i poprawiane, że można dostrzec cienie starych kwot: mały akryl za siedemdziesiąt pięć dolarów; stos grafik po dwadzieścia sztuk, sześćdziesiąt w cenie z ramą. Żaden z dwóch stołów nie prezentuje polityki zwrotów w ten sam sposób. Jedna karta, wypisana ręcznie i dwukrotnie podkreślona, głosi: wszystkie sprzedaże są ostateczne, bez wyjątków, dziękujemy za wyrozumiałość. Stół tuż obok przyjmuje wszystko z powrotem, bez pytań, a nawet ma do tego osobną linię. Ten sam rynek, przeciwne religie.

Trzy sale, trzy zupełnie różne sposoby na otrzymanie zapłaty, i ani jedna z nich nie podniosła pędzla, by stworzyć to, co wisi na ścianie.

Wciąż wracam myślami do faktury z pierwszej sali, której nie kupiłem, by ją otrzymać, a która i tak została mi wręczona – jako próbka, tak jak ramiarz kiedyś podał mi skrawek złocenia, bym wiedział, jak prawdziwe dziewiętnastowieczne złoto kompozycyjne wygląda w naturalnym świetle, a nie na zdjęciu. To zwykła kartka. Na górze cena sprzedaży. Następnie, w kolumnie zajmującej więcej miejsca niż opis dzieła: wypłata dla artysty 60%, prowizja platformy 40%. Poniżej, drobnym drukiem zarezerwowanym dla części, której nikt nie czyta na stojąco: termin zwrotu czternaście dni od otrzymania, zwrot w formie kredytu do wykorzystania w sklepie w pełnej wartości lub na kartę pomniejszony o opłatę manipulacyjną w wysokości dwudziestu procent. Przeczytałem to zdanie trzy razy, bo nie mogłem uwierzyć, że galeria wydrukuje to tak bezpośrednio. Dwadzieścia procent z obrazu za dwa tysiące dolarów to czterysta dolarów – opłata za grzech zmiany zdania i chęć otrzymania gotówki zamiast kredytu sklepowego. Jeśli dzieło dotrze uszkodzone lub nie będzie takie, jak obiecywało zdjęcie, ta opłata znika całkowicie, a zwrot jest pełny; to osobna klauzula wydrukowana tą samą czcionką co reszta, łatwa do przeoczenia i będąca rodzajem zapisu, który nic nie znaczy dla 98% kupujących, a oznacza wszystko dla pozostałych dwóch procent. Prowizje są rozliczane całkowicie: pięćdziesiąt procent płatne przed dotknięciem pędzlem płótna, bezzwrotne, reszta przy dostawie, w tym przypadku nie ma żadnych zwrotów. Obraz stworzony dlatego, że o niego osobiście poprosiłeś, najwyraźniej nie może zostać „odstąpiony” tylko dlatego, że zmieniłeś zdanie, co wykazuje dziwną symetrię, którą szanuję bardziej, niż się spodziewałem, wchodząc tutaj.

Dokumentacja z Artsy, gdy w końcu uda mi się kogoś przycisnąć do muru, by ją wyciągnął, jest krótsza i znacznie chłodniejsza. Wszystkie sprzedaże przez „Kup teraz” lub „Złóż ofertę” są ostateczne – jedno proste zdanie, po którym następują dwa akapity wyjaśniające, co to „ostateczne” wcale nie oznacza: jeśli dzieło znacząco różni się od opisu, istnieje droga powrotna; jeśli okaże się falsyfikatem, masz sto osiemdziesiąt dni, aby to zgłosić, a dom pomoże ci anulować transakcję. Wysyłka, pakowanie, ubezpieczenie – wszystko po stronie kupującego, wszystko wyszczególnione osobno, tak jak dobry krawiec wyszczególnia podszewkę, abyś dokładnie wiedział, za co płacisz. To nie jest polityka zwrotów. To polityka autentyczności ubrana w płaszcz polityki zwrotów, a gdy to zauważysz, przestajesz oczekiwać, by zachowywała się jak zwykła polityka zwrotów.

Etsy nie posiada żadnej oficjalnej dokumentacji, co jest albo najbardziej uczciwą postawą w całym budynku, albo najleniwszą – i szczerze mówiąc, waham się między tymi dwiema opiniami, stojąc tam. Zamiast tego istnieje obietnica samego rynku, a nie pojedynczego sprzedawcy: do dwustu pięćdziesięciu dolarów pokrywa sytuacja, gdy dzieło nigdy nie dotrze lub przyjdzie jako coś zupełnie innego; wszystko powyżej tej kwoty spoczywa wyłącznie na odpowiedzialności osoby, która ci je sprzedała. Osobna notatka, obowiązująca tylko w UE i Wielkiej Brytanii, daje czternaście dni na rezygnację z dowolnego powodu lub bez żadnego, choć wyklucza wszystko, co zostało wykonane na specjalne zamówienie, co w tej konkretnej sali dotyczy większości asortymentu.

Było jedno stoisko na targu, przez który chodziłem jako biedny student; człowiek, który naciągał płótna dla ramiarzy na tej samej ulicy, miał szyld, który nie wspominał o zwrotach, ponieważ nigdy nawet nie wpadł na taki pomysł. Kupowałeś usługę naciągania, usługa została wykonana, odchodziłeś. Myślę o tym szyldzie częściej, niż powinienem, stojąc w salach, które zdają się nie myśleć o niczym innym poza momentem, w którym możesz chcieć odzyskać swoje pieniądze. To nie jest nostalgia, nie do końca. To raczej zauważenie, jak wiele architektury buduje się wokół wątpliwości klienta po fakcie i jak niewiele tej architektury ma cokolwiek wspólnego z samym obiektem.

Sala numer jeden sprzedaje ci trud ludzkiej pracy i uczciwie wycenia własną chciwość bezpośrednio na etykiecie. Sala numer dwa sprzedaje ci dostęp i ubezpiecza przed jedyną katastrofą, która faktycznie może cię zrujnować przy tym poziomie cen. Sala numer trzy sprzedaje ci przypadek przebrany za wybór, z siatką bezpieczeństwa, która kończy się gwałtownie na dwustu pięćdziesięciu dolarach, bez względu na to, jak głęboko w nią wpadniesz.

Trzy pytania, które wciąż sobie zadaję, wychodząc

Czy Saatchi Art jest wiarygodne i jaka część moich pieniędzy trafia do osoby, która namalowała obraz?

Tak, i sześćdziesiąt procent. Platforma pobiera prowizję w wysokości 40%; artysta zatrzymuje resztę. Kupujący mają 14 dni na zwrot: pełną wartość w formie kredytu w sklepie lub zwrot na kartę pomniejszony o 20% opłaty manipulacyjnej, chyba że dzieło dotarło uszkodzone lub nie było zgodne z opisem – wtedy opłata jest niższa, a zwrot pełny. Prowizje od zleceń działają inacemat: 50% bezzwrotnego zadatku z góry oraz finalna płatność po ukończeniu dzieła.

Czy naprawdę mogę zwrócić coś, co kupiłem na Artsy?

Nie pod wpływem impulsu. Zakupy dokonane poprzez „Kup teraz” lub „Złóż ofertę” są ostateczne. To, co otrzymujesz w zamian, jest węższe, a przy cenach Artsy prawdopodobnie warte więcej: możliwość zwrotu, jeśli dzieło dotrze w sposób znacząco odbiegający od opisu, oraz 180-dniowy okres zgłaszania roszczeń dotyczących autentyczności dla wszystkiego, co zostało kupione przez bezpieczną płatność. W obu przypadkach i tak płacisz za wysyłkę, pakowanie i ubezpieczenie.

Czy Etsy jest bezpieczne przy zakupie sztuki, czy to hazard?

Gdzieś pomiędzy tymi dwoma stanami, a wszystko zależy od konkretnego sprzedawcy, od którego dokonujesz zakupu. Każdy sprzedawca ustala własną politykę zwrotów, więc przeczytaj ją przed zapłatą, a nie po niej. System ochrony Etsy, Purchase Protection, pokrywa do $250 w przypadku zamówień kwalifikujących się jako niezgodne z opisem lub niedostarczone, przy czym sprzedawca odpowiada za wszelkie kwoty powyżej tej sumy. Kupujący z UE i Wielkiej Brytanii mają ustawowe 14-dniowe prawo do odstąpienia od umowy, które zazwyczaj nie obejmuje produktów wykonanych na zamówienie.

Deszcz przestał padać. Dziewczyna przy biurku wciąż liczy zszywki. Zabieram ze sobą tę zwykłą kartkę, tę z dopisanym małym drukiem dwudziestoma procentami, i chowam ją do kieszeni płaszcza, o której zapomnę, dopóki pranie nie zamieni jej w papkę.

Powiązane na ArtsDot.com

• Dwudziestoprocentowa opłata Room One istnieje tylko dlatego, że wypłata dotarła już do poszczególnego artysty. Oto jak platforma w rzeczywistości zabezpiecza zakup, zanim do tego dojdzie.
• Okno autentyczności Artsy to w rzeczywistości ukryte pytanie o proweniencję. Dowiedz się, na czym polegają badania proweniencji.
• Zamówienia na dzieła (commissions) były w tym artykule jedyną drogą bez możliwości zwrotu. Zobacz pełny proces zamawiania, od depozytu do dostawy.
• Żaden z tych trzech pokoi nie sprzedaje wydruków, które można zabrać ze sobą już dziś. Oto ścieżka reprodukcji oraz informacja, ile to faktycznie kosztuje.
• Jeśli Twój obraz przekracza granicę po zakupie, faktura wspomniana w tym artykule nie będzie ostatnią, jaką zobaczysz. Przewodnik po cłach i VAT obejmuje to, co pojawia się później.

Źródła