Zdjęcie z krzyżaJacopo PontormoNone

Zdjęcie z krzyża autorstwa Pontormo

Pontormo stworzył dzieło Zdjęcie z krzyża w latach 1525–1528. Zamówione przez Lodovico Capponiego w 1526 roku, zajmuje ono miejsce w Kaplicy Capponi w kościele Santa Felicita we Florencji. Tematyka obrazu koncentruje się na zdjęciu ciała Chrystusa z krzyża po dokonaniu ukrzyżowania.

Kompozycja została zaprojektowana z silnym, wertykalnym ukierunkowaniem. Została ona pomyślana tak, aby widz mógł ją kontemplować, patrząc ku górze z dołu. Ta orientacja, w połączeniu ze specyficznym układem postaci, tworzy poczucie duchowego napięcia i ruchu w przestrzeni kaplicy.

Kompozycja i elementy wizualne

Kompozycja dzieła została zdefiniowana przez silną wertykalność, zaprojektowaną z myślą o obserwatorze spoglądającym w górę z dołu. Ta perspektywa podkreśla wysokość sceny, która została osadzona na sztucznym, niemal scenograficznym wzgórzu. Postacie są stłoczone blisko siebie, co buduje poczucie chaosu i przytłaczającego smutku. Ciało Chrystusa spoczywa poziomo w dolnej części układu, stanowiąc element stabilizujący kompozycję pośród pełnego emocji ruchu żałobników.

Na polu wizualnym rozgrywa się złożona gra kształtów – od obłych form ludzkich ciał po ostre, kanciaste fałdy draperii. Paleta barw wykorzystuje jasny błękit oraz stalowe odcienie niebieskiego, zestawione z szatami w kolorze różu, który przywodzi na myśl rozgniecione cyklameny. Barwy te wchodzą w interakcję z napięciem strukturalnym postaci, budując głębokie poczucie duchowego niepokoju.

Materiały i szczegóły techniczne

Dzieło zostało wykonane na płycie z drewna topoli o subradialnym cięciu. Fundament konstrukcyjny stanowi sześć desek z drewna topoli, które są ze sobą połączone za pomocą trzech oryginalnych poprzeczek z drewna modrzewiowego. Te wewnętrzne wsporniki zostały osadzone poprzez klin o grubości stanowiącej około jednej trzeciej grubości samych desek. Niektóre fragmenty drewna noszą ślady historycznych napraw, w tym zastosowanie kołków w kształcie motylków, mających na celu zabezpieczenie sęków w drewnie.

Aby uzyskać wykończoną powierzchnię, artysta wykorzystał technikę tempery. W celu przeniesienia kompozycji z etapów przygotowawczych na zagruntowaną płytę zastosowano metodę kartonu. Polegała ona na odrysowaniu rysunku z arkusza za pomocą węgla umieszczonego na odwrocie bezpośrednio na drewnie. Tak uzyskana aplikacja pigmentu opiera się na precyzyjnym połączeniu różnych składników mineralnych, w tym azurytu, bieli ołowianej, czerni oraz lazurytu, które nadają niebieskie tony, a także lakieru z marzanny, użytego do uzyskania różu szat.

Historia restauracji i konserwacji

Zachowanie tego poplerowego panelu wymagało na przestrzeni wieków przeprowadzenia kilku kluczowych interwencji. Udokumentowane prace konserwatorskie miały miejsce w latach 1620, 1725–28, 1820–25, 1936 oraz 1978. Te okresowe zabiegi miały na celu zapewnienie stabilności fizycznej sześciu desek oraz wzmocnienie oryginalnych modrzewiowych poprzeczek za pomocą różnych kołków wzmacniających.

W ostatnich latach znaczący projekt restauratorski został zrealizowany przez Daniele Rossiego. Prace te, których koszt wyniósł 105 000 euro, stały się możliwe dzięki mecenatowi Kathe i Johna Dysonów. Projekt koncentrował się na zachowaniu integralności strukturalnej i estetycznej panelu, dbając o czytelność subradialnego cięcia oraz złożonych warstw tempery i olejów, których użył artysta.