Początki i historia Foundation E.G. Bührle Collection
Foundation E.G. Bührle Collection to wyjątkowe muzeum sztuki, które swoje serce ma w Zurychu, w Szwajcarii. Powstało ono w 1960 roku z inicjatywy rodziny Bührle, której celem było udostępnienie szerokiej publiczności prywatnych zbiorów Emila Georga Bührle. Fundacja ta została powołana przez wdowę po Bührle, Charlotte Bührle-Schalk, jego syna, dr. Dietera Bührle, oraz córkę, Hortense Anda-Bührle, tworząc trwały pomost między prywatnym pasją a światem kultury.
Emil Georg Bührle, urodzony w Niemczech przemysłowiec, który kierował potęgą Oerlikon-Bührle, przez całe swoje życie z pasją kolekcjonował piękno. W trakcie swojej działalności zgromadził niezwykle obszerną kolekcję europejskich rzeźb oraz malarstwa, która stała się świadectwem jego wyrafinowanego gustu. Powołanie fundacji miało na celu nie tylko uporządkowane zarządzanie tymi cennymi aktywami, ale przede wszystkim otwarcie drzwi do świata sztuki dla każdego człowieka. Dziś ta niezwykła kolekcja obejmuje 205 wybitnych dzieł, które zapraszają do wspólnej podróży przez historię estetyki.
Budynek i jego architektura
Foundation E.G. Bührle Collection mieści się w urokliwej willi położonej przy Zollikerstrasse 172 w Zurychu, w Szwajcarii. Ta wyjątkowa konstrukcja, której korzenie sięgają 1886 roku, powstała pierwotnie jako prywatna rezydencja, sąsiadując bezpośrednio z dawnym domem Emila Georga Bührle.
Budynek przeszedł gruntowną metamorfozę, aby móc pomieścić to niezwykłe zbiory dzieł sztuki. Po tej kompleksowej transformacji, w kwietniu 1960 roku, willa została udostępniona szerokiej publiczności. Co niezwykle fascynujące, obecny układ przestrzenny zachowuje intymny charakter dawnych, domowych wnętrz, a kolekcja została wkomponowana w dawne przestrzenie mieszkalne posiadłości, tworząc unikalną atmosferę spotkania ze sztuką w niemal prywatnym otoczeniu.
Arcydzieła Kolekcji
Zbiory Foundation E.G. Bührle Collection stanowią niezwykłe zestawienie francuskiego impresjonizmu oraz sztuki nowoczesnej. W tej wyjątkowej kolekcji odnajdziemy dzieła mistrzów takich jak Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir oraz Vincent van Gogh. Te malarskie perły sąsiadują z płótnami stworzonymi przez Pierre'a Bonnarda, Georges'a Braque'a, Henri Matisse'a oraz Pablo Picasso. Całość zestawienia dopełniają poruszające prace, których autorem jest Edvard Munch.
Poza silnym akcentem na impresjonizm, fundacja pielęgnuje bogaty wachlarz europejskiej rzeźby i malarstwa. Obejmuje to zarówno dzieła dawnych mistrzów, jak i gotyckie rzeźby. Szerokość tej kolekcji prowadzi widza od tych wczesnych tradycji, aż po gwałtowne przemiany XX wieku. Obecność dzieł takich artystów jak Picasso i Matisse tworzy doskonały kontekst dla zrozumienia ewolucji języka wizualnego w tym przełomowym okresie.
- Ofiara, 1902 - Paul Gauguin
- Dziewczęta wkładające kwiaty do kapeluszy, 1894 - Pierre-Auguste Renoir
- Autoportret (13), 1888 - Vincent van Gogh
- Mont Sainte-Victoire widziana z les Lauves, 1905 - Paul Cézanne
- Samobójstwo, 1880 - Édouard Manet
- Akt leżący, ręce pod głową, 1916 - Amedeo Modigliani
Wystawy i badania
Obecnie kolekcja jest prezentowana w Kunsthaus Zürich na mocy umowy o długoterminowym wypożyczeniu, zawartej w 2022 roku. To wyjątkowe porozumienie pozwala dziełom wybrzmieć w przestrzeniach muzealnych, zamiast pozostawać w ich pierwotnym, willowym otoczeniu. Sposób ekspozycji nawiązuje do klasycznego układu salonowego, znanego również jako „metoda petersburska” – techniki powszechnej w XIX i na początku XX wieku, która ma na celu zapewnienie widzowi pełnego, kompleksowego wglądu w bogactwo posiadanych zbiorów.
1 kwietnia 2026 roku zainaugurowano formalny projekt badawczy dotyczący proweniencji dzieł. Inicjatywa ta jest realizowana zgodnie z rygorystycznymi standardami badań nad pochodzeniem obiektów, wyznaczonymi przez Towarzystwo Sztuki Zuryskiej. Prace te prowadzone są we współpracy z Katedrą Historii Sztuki Uniwersytetu Zuryskiego. To wielowymiarowe przedsięwzięcie naukowe obejmuje systematyczną katalogizację oraz cyfryzację archiwów Foundation E.G. Bührle Collection.
Głównym celem tych badań jest prześledzenie historii własności dzieł – od momentu ich powstania aż po czasy współczesne. Analiza ta w sposób szczególny dotyka kontekstu kolonialnego, konfiskat dokonanych w erze nazistowskiej oraz złożonych losów związanych z radziecką strefą okupacyjną i przejmowaniem mienia w NRD. Poprzez wnikliwą analizę tych konkretnych okresów historycznych, projekt dąży do wyjaśnienia procesów przemieszczania się i nabywania obrazów w szerszym kontekście społecznym oraz politycznym.
Ostatnie projekty
Obecnie Kunsthaus Zürich prowadzi wieloletni, pięcioletni projekt badawczy dotyczący proweniencji 205 dzieł znajdujących się w Foundation E.G. Bührle Collection. Ta niezwykle istotna analiza jest realizowana we współpracy z Instytutem Historii Sztuki Uniwersytetu w Zurychu. Głównym celem tych skrupulatnych badań jest rzetelne wyjaśnienie historii własności obrazów zgromadzonych w fundacji, co pozwoli na pełne zrozumienie ich losów na przestrzeni lat.
Sposób prezentacji tych wybitnych dzieł przechodzi obecnie fascynujący proces transformacji. Na rok 2026 zaplanowano wystawę tymczasową, która przyjmie formę ekspozycji w stylu salonowym, znanym również jako układ petersburski, wykorzystując przy tym koncepcję widocznego magazynu. Takie podejście pozwoli widzom spojrzeć na gęstość i aranżację kolekcji z zupełnie nowej, nieznanej dotąd perspektywy. Zwieńczeniem tych starań ma być nowa, główna prezentacja, której otwarcie przewidywane jest na lata 2027/2028.
