Historia Teatru i Muzeum Dalego
Teatr i Muzeum Dalego znajduje się w Figueres w Hiszpanii, a jego korzenie nierozerwalnie splatają się z ruinami dawnego Teatru Miejskiego w Figueres – monumentalnej struktury, która spłonęła podczas hiszpańskiej wojny domowej. Przez lata to miejsce trwało w stanie upadku, pozostając jedynie pustą skorupą swojej dawnej świetności. Dopiero w 1960 roku Salvador Dalí oraz burmistrz Figueres podjęli wspólną decyzję o odbudowie tej przestrzeni, pragnąc przekształcić zniszczony zabytek w dedykowane muzeum poświęcone twórczości artysty.
Prace nad tą niezwykłą transformacją rozpoczęły się w 1968 roku. Projekt zakładał ponowne wykorzystanie tego historycznego miejsca, co ostatecznie doprowadziło do powstania muzeum w 1974 roku. Salvador Dalí utrzymywał głęboką więź z tą lokalizacją, mieszkając w Figueres w latach 1984–1989. Sam budynek pozostaje fizycznym świadectwem jego osobistej historii, wzniesionym na dokładnie tym samym gruncie, na którym jako młody człowiek organizował swoje pierwsze publiczne wystawy.
Architektura surrealistycznego labiryntu
Ta monumentalna konstrukcja dominuje w hiszpańskiej Figueres, stanowiąc zarazem ostatnie, wielkie dzieło artysty. Wznosi się ona na miejscu dawnego, spalonego i opuszczonego teatru, którego pierwotna funkcja została całkowicie pochłonięta przez rozległy, surrealistyczny labirynt. Projekt ten ma na celu dezorientację racjonalnego umysłu poprzez niezwykle złożone i wielowarstwowe rozmieszczenie przestrzeni. Architekci, Joaquim de Ros i Ramis oraz Alexandre Bonaterra, podjęli trud przekształcenia ruin w to celowe, głęboko psychologiczne środowisko, którego układ wykracza daleko poza główne mury, obejmując budynki i dziedzińce przylegające do starego teatru.
Zewnętrze obiektu definiuje uderzające zestawienie kształtów, którego zwieńczeniem jest magnificentyczna kopuła geodezyjna. Ta szklana struktura wieńczy niegdyś scenę teatru, wpuszczając światło w głąb wnętrza. Miejsce, w którym niegdyś zasiadała publiczność, zostało przekształcone w otwarty na niebo dziedziniec, co tworzy ostry kontrast z zamkniętymi, onirycznymi pokojami ukrytymi wewnątrz labiryntu. Architektura ta nie służy jedynie jako schronienie dla sztuki; ona sama staje się fizyczną manifestacją podświadomości, w której granice między budynkiem a snem stają się całkowicie przepuszczalne.
Bogata kolekcja Salvadora Dalego
Muzeum to miejsce, w którym znajduje się największa i najbardziej różnorodna kolekcja dzieł Salvadora Dalego. Jej sercem jest osobista kolekcja artysty, obejmująca dorobek twórczy z każdej dekady jego niezwykłego życia. Obrazy te współistnieją obok rzeźb, trójwymiarowych kolaży oraz mechanicznych urządzeń, które rzucają wyzwanie tradycyjnym granicom formy. Obecność tych obiektów tworzy namacalny zapis egzystencji, która została w całości przelana na płótno i w materię poprzez sztukę.
Poza światem malarstwa, kolekcja rozszerza się w stronę tego, co misterne i ulotne. Znajdziemy tu precyzyjne rysunki i grafiki, a także projekty biżuterii oraz kreacje holograficzne. Ta różnorodność odzwierciedla nieustanne poszukiwanie nowych mediów wyrazu. Choć głównym punktem odniesienia pozostaje Dalí, muzeum skrywa również wyselekcjonowane dzieła innych mistrzów, w tym prace El Greco i Marcela Duchampa, a także kompozycje autorstwa Johna de Andrea.
- Gala kontemplująca Morze Śródziemne, które na wysokości osiemnastu metrów staje się portretem Abrahama Lincolna, 1976
- Kompozycja kubistyczna - portret siedzącej osoby trzymającej list, 1923
Arcydzieła i ikoniczne dzieła
Obecność dzieł zgromadzonych w tych murach ukazuje ewolucję niezwykłej, unikalnej wizji artystycznej. Wczesne eksperymenty są widoczne w takich kompozycjach jak Uśmiechnięta Wenus (1921) oraz Tea 'sur l'herbe' (1921). Prace te sąsiadują z Kubistyczną kompozycją - Portretem osoby siedzącej trzymającej list, datowaną na około 1923 rok. Takie dzieła stanowią fundament dla bardziej złożonych, transformujących form, które odnajdujemy w późniejszych częściach kolekcji. Wśród nich można napotkać Gale kontemplującą Morze Śródziemne, która na osiemnastu metrach staje się portretem Abrahama Lincolna – monumentalne dzieło z około 1976 roku, które wymaga od widza specyficznej, fizycznej relacji przestrzennej.
Granica między przedmiotami użytkowymi a surrealistyczną rzeźbą często ulega tutaj całkowitemu rozmyciu. Trójwymiarowa, anamorficzna instalacja salonowa prezentuje Sofę Mae West w kształcie ust – dzieło sztuki użytkowej, którego forma zmienia się w zależności od punktu obserwacji widza. Ta fascynacja tym, co nieoczekiwane, wykracza poza ramy obrazu, czego przykładem jest Dalego instalacja umieszczona wewnątrz samochodu pełnowymiarowego, zainspirowana obrazem Deszczowe taxi (1938). Nawet sama architektura Teatru i Muzeum Dalego przyczynia się do tego poczucia niesamowitości; szklana kopuła geodezyjna wieńcząca scenę starego teatru pozwala światłu w niezwykły sposób wchodzić w interakcję z obiektami znajdującymi się poniżej.
- Uśmiechnięta Wenus (1921)
- Tea 'sur l'herbe' (1921)
- Kubistyczna kompozycja - Portret osoby siedzącej trzymającej list (około 1923)
- Gala kontemplująca Morze Śródziemne, która na osiemnastu metrach staje się portretem Abrahama Lincolna (około 1976)
