Historia Pergamon Museum
Pergamon Museum to wpisany na listę zabytków gmach, który dumnie wznosi się na Wyspie Muzealnej w historycznym sercu Berlina, w Niemczech. Jego korzenie sięgają początku XX wieku, kiedy to w 1910 roku, na polecenie cesarza Wilhelma II, rozpoczęto prace budowlane. Budynek został ukończony w 1930 roku, co stanowiło formalne powołanie muzeum do życia. Przez dziesięciolecia instytucja ta pełniła funkcję centralnego repozytorium poświęconego badaniu starożytnych cywilizacji, skrywając w swoich murach monumentalne konstrukcje i bezcenne artefakty.
Połowa XX wieku przyniosła jednak tej instytucji czas wielkich niepokojów. Podczas nalotów dywanowych na Berlin pod koniec II wojny światowej, budynek doznał poważnych zniszczeń. W 1945 roku Armia Czerwona zabezpieczyła wszystkie pozostawione bez opieki eksponaty muzealne. Ten okres konfliktów oraz późniejsza okupacja doprowadziły do rozproszenia kolekcji; znaczne jej części pozostają do dziś w Rosji.
Muzeum przetrwało te gwałtowne zmiany polityczne i krajobrazy fizyczne, stając się świadkiem historii o przetrwaniu i złożonym ruchu dóbr kultury ponad granicami państw. Choć znaczna część kolekcji została zwrócona lub poddana procesom stabilizacji, obecność tych artefaktów w innych narodach pozostaje nieodłącznym elementem jego trwającej narracji.
Architektura budynku
Ta monumentalna konstrukcja stanowi odważny przykład klasycyzmu uproszczonego, czyli nurtu projektowego, który stawia na klarowność formy oraz monumentalną skalę. Dzieło zaprojektowane przez Alfreda Messela i Ludwiga Hoffmanna zostało ukończone w latach 1910–1930, a jego obecność na Wyspie Muzeów odzwierciedla świadomą intencję stworzenia przestrzeni, która oddaje szacunek ogromowi skrywanych w niej antycznych skarbów. Architektura ta nie tylko mieści historię w swoich murach; ona tworzy unikalne środowisko, które pozwala na prezentację monumentalnych artefaktów w ich pierwotnym, niemal sakralnym kontekście.
Projekt ten jest świadectwem głębokiego zrozumienia zasad archeologicznych. Rozległe sale zostały tak zaplanowane, aby pomieścić kolosalne eksponaty, takie jak Brama Isztar czy Ołtarz Pergamoński. W aranżacji przestrzennej mistrzowsko wykorzystano światło i cień, aby wzmocnić emocjonalny oddźwięk każdego obiektu. Takie podejście architektoniczne sprawia, że fizyczne otoczenie pozostaje w nieustannym dialogu z prezentowanymi antycznymi materiałami. W 1999 roku budynek został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co stanowi uznanie dla jego wyjątkowego znaczenia w ramach większego kompleksu wyspy.
Trzy Wielkie Kolekcje
W murach muzeum odnajdujemy trzy odrębne kolekcje, które wspólnie definiują jego unikalny charakter. Antikensammlung pozostaje jedną z najważniejszych zbiorów sztuki greckiej i rzymskiej, zajmując centralne miejsce w badaniach nad antykiem. Oferuje ona bezpośrednie spotkanie z rzeźbiarską i materialną kulturą basenu Morza Śródziemnego, a obecność tych dzieł pozwala na cichą kontemplację form, które ukształtowały zachodnie tradycje estetyczne.
Vorderasiatisches Museum przenosi nas w głąb fascynującego, obejmującego sześć tysięcy lat historii. Zbiory te, wywodzące się z Mezopotamii, Syrii i Anatolii, gromadzą artefakty pozwalające śledzić rozwój wczesnych cywilizacji. Kolekcja ta kładzie szczególny nacisk na materialne pozostałości tych starożytnych społeczeństw – od monumentalnych fragmentów architektury po mniejsze, intymne przedmioty. Skala tych znalezisk jest świadectwem niezwykłej złożoności kultur, które niegdyś rozkwitały na Bliskim Wschodzie.
Z kolei Museum für Islamische Kunst prezentuje sztukę dekoracyjną oraz artefakty archeologiczne obejmujące okres od VII do XIX wieku. Kolekcja ta ukazuje wyrafinowane rzemiosło i zasady estetyczne świata islamu, a eksponowane obiekty odsłaniają misterne detale życia religijnego i świeckiego na przestrzeni wielu stuleci. Wśród znamienitych przedmiotów zgromadzonych w różnych działach muzeum znajdują się:
- Aleppo Room, około 1603
- Fasada Mshatta, ok. 740
Arcydzieła kolekcji
Ołtarz Pergamoński, kolosalna rzeźba pochodząca z II wieku p.n.e., dominuje w przestrzeni dzięki swojemu niezwykle szczegółowemu fryzowi reliefowemu. To marmurowe dzieło ukazuje walkę między bogami olimpijskimi a Gigantami, chwytając kosmiczną bitwę w zastygłym, pełnym napięcia mięśniowym ruchu. Nieopodal Brama Isztar i Droga Procesyjna Babilonu, datowane na VI wiek p.n.e., prezentują inny wymiar wielkości. Glazurowane, niebieskie cegły, zdobione wizerunkami lwów, smoków i byków, przywołują atmosferę starożytnej mezopotamskiej arterii.
Rzymska precyzja architektoniczna objawia się w Bramie Rynkowej w Miletusie, pochodzącej z około 100 roku n.e. Jej strzeliste kolumny i korynckie kapitele odzwierciedlają rozwój urbanistyczny oraz handel świata śródziemnomorskiego. W kontraście do nich Fasada Mshatta, powstała około 740 roku, stanowi studium wyrafinowanych prac stiukowych i motywów roślinnych, charakterystycznych dla sztuki Umajjadów. Te struktury stanowią namacalne połączenie z różnorodnymi cywilizacjami, które niegdyś rozkwitały w całym tym regionie.
Poza tymi monumentalnymi rekonstrukcjami, kolekcja skrywa mniejsze, lecz niezwykle istotne fragmenty ludzkiej historii. Fragment z Meisner, odnoszący się do Eposu o Gilgameszu, oferuje rzadki wgląd w najwcześniejsze dokumenty pisane znane ludzkości. Te obiekty, rozciągające się od potężnych elementów architektonicznych po delikatne gliniane tabliczki, pozwalają na cichą kontemplację ciągłości ludzkiej ekspresji.
- Aleppo Room, około 1603
- Qajar #2, 1998
- Holy Babylon of Nebuchadnezzar, 1931
- Anis al-Dowleh, 1860
- Nil Nil #5, 2008
- Altar visitors, 2012
Ostatnie projekty i renowacje
Obecnie muzeum przechodzi przez proces niezwykle rozległych renowacji, których celem jest zachowanie jego monumentalnych struktur oraz bezcennych kolekcji dla przyszłych pokoleń. To wielkie przedsięwzięcie, zaplanowane na lata, ma potrwać aż do okresu 2037–2043 roku. Choć pełen zakres prac wciąż pozostaje w toku, przewiduje się, że skrzydło północne zostanie ponownie otwarte dla zwiedzających już w 2027 roku. Za kluczowy moment w tej historii uznaje się 4 czerwca 2027 roku, kiedy to instytucja ma w dużej mierze ponownie otworzyć swoje progi dla szerokiej publiczności.
W tym czasie transformacji muzeum stara się podtrzymywać więź z ludźmi, którzy pragną obcować z jego dziedzictwem. Inicjatywa „Pergamonmuseum. Das Panorama” oferuje niezwykłe, immersyjne doświadczenie, odtwarzając atmosferę Ołtarza Pergamońskiego i jego otoczenia za pomocą panoramy 360 stopni. Dzięki temu możliwe jest nieprzerwane obcowanie z ogromną skalą starożytnych fryzów, nawet gdy fizyczne sale pozostają w fazie budowy. To oddanie innowacji gwarantuje, że architektoniczny splendor oraz ukryte wewnątrz artefakty pozostaną dostępne dla przyszłych pokoleń.
